У Калінкавіцкі краязнаўчы музей завіталі Жэўжык, Дамавік і Зюзя

IMG_0872

У пачатку мая ў Калінкавіцкім краязнаўчым музеі адкрылася незвычайная выстава персанажаў беларускага фальклору «Жэўжык, Еўнік і іншыя героі беларускіх казак, міфаў і легенд».

Пагадзіцеся, многім з нас з дзяцінства вядомыя некаторыя фальклорныя словы, аб паходжанні якіх мы ніколі і не задумваліся.

Напрыклад, «жэўжык». Так часта называюць дзяцей-гарэз. Дарослыя, бывае, кажуць: «Супакойцеся, жэўжыкі малыя!»

А аказваецца, Жэўжык — гэта зусім не гарэза, а сімвал беларускіх рэк.

IMG_0868

Захапляючыся міфамі іншых краін і народаў, мы не ведаем сваіх паданняў, легенд роднай зямлі. А яны не менш цікавыя. Гэта цэлы пласт народнай культуры.

З фальклорнымі персанажамі, у існаванне якіх шчыра верылі нашыя продкі, а некаторых нават і пабойваліся, можна пазнаёміцца, наведаўшы выставу.

Казачных персанажаў для экспазіцыі стварыў скульптар Антон Шыпіца па ілюстрацыях Валерыя Славука для кніг «Беларускі фальклор» і «Чароўны свет».

Шчыра кажучы, паглядзець там ёсць на што. У экспазіцыі – чатырнаццаць казачных персанажаў. Пры адным позірку на некаторыя з іх ажно мурашкі па скуры бягуць.

Напрыклад, Жэўжык — худы дзядок, невысокага росту, з барадой, доўгай шыяй, худымі рукамі і нагамі. Ён жыве на глыбіні ракі. Ноччу падымаецца на паверхню і плавае ў чоўне, трымаючы ў руках піку з дзвюма вострымі зубцамі, якой разганяе перад сабой хвалі.

DSCN0222

Жэўжыку падпарадкоўваюцца ўсе іншыя вадзяныя міфалагічныя істоты – Вадзянік і гаспадар беларускіх балот Лазавік, падобны на старога маленькага карліка, з адным вокам, доўгай барадой і пугай у руцэ. Жыве Лазавік ў маленькай хатцы без вокнаў. Любіць хадзіць па балоту, і ў гэты час яго адзінае вока гарыць агнём.

Еўнік падобны на вялікі бясформенны камяк з маленькімі кароткімі нагамі. Гэтая істота з’яўляецца сімвалам працавітасці, парадку, практычнасці, гаспадарлівасці. Жыве ў еўні — пабудове, якая раней была на кожным падворку, у ёй сушылі снапы.

Еўнік ніколі не паказваўся на вочы людзям, але часта ім дапамагаў — падтрымліваў агонь у печы, ствараў, калі трэба, скразняк, каб снапы добра сохлі. Сябраваў з Лазнікам.

Калі ж гаспадары чым-небудзь ўгнявілі Еўніка, той мог спаліць і снапы, і саму еўню.

DSCN0216

Слова «злыдзень» ведае кожны з нас. Так называюць шкодных людзей, ліхадзеяў.

Жывуць Злыдні ў хатах і на падворках. Падобныя яны на маленькіх гарбатых ці то сабак, ці то катоў. Калі гаспадары сыходзяць з хаты, Злыдні пачынаюць паскудзіць. Ім карціць зазірнуць ва ўсе гаршкі, падсыпаць у смачную кашу пяску, пабіць посуд, у самае тлустае малако наліць вады, сапсаваць цеста ў хлебнай дзяжы.

Злыдні могуць з’явіцца ў любой хаце, але часцей за ўсё там, дзе гаспадары вельмі прагнуць разбагацець.

Злыдні шкодныя і баязлівыя, таму з’яўляюцца толькі групамі. На выставе іх таксама двое.

Прадстаўлены ў экспазіцыі і Дамавік з Дамавухай — славянскія сімвалы парадку і добрабыта. Кажуць, што знешне яны часта падобныя на гаспадароў хаты. Дамавіка яшчэ называюць Хатнікам.

DSCN0213

Ёсць на выставе і Шатаны — сімвалы гультайства, чэрствасці і назойлівасці, а таксама Зюзя – бог зімы і холаду, які ходзіць у белай цёплай вопратцы, але босы.

Вельмі цікавы персанаж Жыцень — дух беларускіх палёў, земляробства, гаспадаркі — худы стары з ускудлачанымі валасамі. У яго тры вокі — два наперадзе, адно – на патыліцы. Ён ходзіць і глядзіць, каб ураджай паспеў і быў добра прыбраны на нівах.

Вось як цікава жылося і працавалася нашым продкам, якія мірна ўжываліся з духамі і рознымі міфічнымі істотамі.

Пазнаёміцца з усімі фальклорнымі персанажамі, прадстаўленымі на выставе можна будзе да 15 чэрвеня. Гэта ўжо паспелі зрабіць вучні некаторых школ горада.

Асаблівасцю выставы з’яўляецца квэст-гульня з магчымасцямі віртуяльнай рэальнасці, якая карыстаецца вялікай папулярнасцю ў наведвальнікаў. З дапамогай спецыяльных акуляраў удзельнікі пераносяцца на сялянскі падворак, а да міфічных персанажаў, якія снуюць то тут, то там, здаецца, можна дакрануцца рукой.

Таццяна КАПІТАН.

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Optionally add an image (JPEG only)

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте как обрабатываются ваши данные комментариев.