Вялікі Кніжнік

maksim_bogdanovich125-годдзе з дня нараджэння слыннага класіка беларускай літаратуры Максіма Багдановіча шырока святкуецца ва ўсім свеце. Нарадзіўся будучы паэт 9 снежня (27 лістапада) 1891г. у Мінску.

Так, дні беларускай культуры-2016, што прайшлі ў Латвіі, прысвячаліся гэтаму знакамітаму юбілею. У мерапрыемствах браў удзел шэраг беларускіх суполак, вечарыны прайшлі ў Екабпілсе, Ліепаі, Даўгаўпілсе, Дагдзе, Лудзе, Рэзэкнэ. Па ўсёй Латвіі гучалі вершы, песні на вершы таленавітага Кніжніка.

У расійскім горадзе Яраслаўль прайшла сацыяльная акцыя “Зялёная восень”, прымеркаваная да 125-годдзя “беларускага паэта з берагоў Волгі”. Саму ідэю такой акцыі прапанавалі прыхільнікі яго творчасці, сярод іх і сям’я Вікторыі і Дзмітрыя Аверыных. Дарэчы, Дом Максіма Багдановіча, пабудаваны яшчэ ў 1908 г. па вул. Чайкоўская (былая Любімская) — знакаміты тутэйшы помнік гісторыі і культуры. Да акцыі далучылася і Яраслаўская грамадская арганізацыя руска-беларускай дружбы “Сяброўства”. У доме паэта быў арганізаваны канцэрт з удзелам прадстаўнікоў рэгіянальнага аддзялення Асамблеі народаў Расіі. Чыталіся вершы Максіма Багдановіча, абмяркоўвалася спадчына знакамітага песняра.

Дарэчы, у Яраслаўлі Максім правёў восем гадоў, скончыў мужчынскую гімназію. У 1911 г. ён паступае вучыцца ў Дзямідаўскі юрыдычны ліцэй. У студэнцкія годы займаецца вывучэннем славянскіх і еўрапейскіх моў і літаратур, але асабліва вялікую ўвагу надае роднай беларускай мове. Росквіт яго творчай дзейнасці і адбыўся ў Яраслаўлі.

У маі 1958 г. на будынку гімназіі, дзе вучыўся паэт (цяпер Яраслаўскі тэхналагічны інстытут), была ўстаноўлена мемарыяльная дошка класіку. А ў 1991 г. падчас рэалізацыі расійска-беларускага праекта ў горадзе з’явіўся і мемарыяльны Дом-музей паэта.

Станаўленне Максіма Багдановіча як беларускага пісьменніка пачалося ў Ніжнім Ноўгарадзе, дзе прайшлі дзесяць гадоў яго жыцця. У 1914 г. пісьменнік у апошні раз наведаў горад свайго дзяцінства. У тым жа годзе ён напісаў апавяданне “Шаман”, герой якога захапляецца Волгай і Ніжнім Ноўгарадам. А 6 студзеня 1984 г. на будынку Ніжагародскай гімназіі (цяпер педагагічны ўніверсітэт) была ўстаноўлена мемарыяльная дошка М. Багдановічу.

Першы раз Максім Багдановіч прыехаў у Ялту ў 1909 г. лячыцца ад сухотаў. Але праз 11 гадоў паэт вярнуўся сюды яшчэ раз і … застаўся ўжо назаўсёды. 25 мая 1917 г. ў Ялце ён памёр. На адной са сцен клуба санаторыя “Ялта” была ўстаноўлена памятная дошка. Вялікую цікавасць да творчай асобы Майстра праяўляюць у Ялцінскім гісторыка-літаратурным музеі, дзе ёсць зала паэта.

Жыццё аўтара “Вянка” так склалася, што на Беларусі жыць яму давялося толькі першыя пяць год у маленстве і некалькі месяцаў у сталым узросце. Беларускай мовай авалодаў самастойна, абапіраючыся на выданні бацькавай бібліятэкі, а таксама на газеты “Наша доля” і “Наша ніва”.

Аддзелены ад Бацькаўшчыны многімі кіламетрамі, паэт выразна ўяўляў яе па павер’ях і паданнях, па песнях. Аднак любоў да Беларусі на ўсё жыццё заставалася самым трапяткім і палымяным пачуццём Багдановіча.

Мне часта ўзгадваюцца гэтыя радкі верша:

Даўно ўжо целам я хварэю,
І хвор душой, —
І толькі на цябе надзея,
Край родны мой!
У родным краю ёсць крыніца
Жывой вады.
Там толькі я змагу пазбыцца
Сваёй нуды.
Калі ж у ім умру — загіну, —
Не жалюсь я!
Не будзеш цяжкая ты сыну
Свайму, зямля.
Там хоць у гліне, хоць у брудзе,
Там пад зямлёй,
Найдуць мае слабыя грудзі
Сабе спакой.

…Шматлікія мерапрыемствы, прысвечаныя юбілею М. Багдановіча, праходзяць у гэтыя дні ў многіх гарадах, мястэчках і вёсках Беларусі. Не магу не адзначыць, што за чвэрць стагоддзя класік паспеў не толькі пакінуць багатую творчую спадчыну, стаць адным са стваральнікаў літаратурнай беларускай мовы, праславіцца далёка па-за межамі Бацькаўшчыны. І кожны з гарадоў, дзе праходзіла жыццё паэта, захоўвае і ў ХХІ стагоддзі добрую памяць аб ім.

Майстра ўвайшоў у гісторыю не толькі як паэт, але і як публіцыст, літаратурны крытык, перакладчык, літаратуразнавец, класік беларускай літаратуры, адзін са стваральнікаў беларускай літаратуры і сучаснай літаратурнай беларускай мовы.

Багдановіч выступаў як крытык і гісторык літаратуры, стаў распачынальнікам традыцый беларускага мастацкага перакладу. Яго спадчына ўвайшла ў залаты фонд беларускай культуры, у духоўную скарбніцу беларускага народа. Яна ўплывае на развіццё беларускай паэзіі і ў ХХІ стагоддзі, асабліва сваім глыбокім пранікненнем у духоўны свет чалавека і высокай культурай паэтычнага слова. Некаторыя вершы сталі народнымі песнямі (“Зорка Венера”, “Слуцкія ткачыхі”), многія іншыя пакладзены на музыку кампазітарамі. Творы паэта перакладзены на два дзясяткі моў свету. У 1991- 95 гг. гадах быў выдадзены Поўны збор твораў паэта ў трох тамах.

Бываючы ў Мінску, з вялікай асалодай наведваю музей паэта. Трэба сказаць, што шэраг мерапрыемстваў да юбілею класіка ўжо праведзены і яшчэ будуць у Літаратурным музеі. Як, напрыклад, нядаўняя шыкоўная вечарына “Магія Паэзіі. Магія Веры”. Дарэчы, сёлета — 80-годдзе паэткі-пера-кладчыцы Веры Рыч, якая адкрыла англамоўным чытачам беларускую паэзію, паэзію Багдановіча, пераклаўшы яго 34 вершы. Перакладчыца неаднойчы падкрэслівала, што Кніжнік — яе любімы паэт. І хаця Багдановіч пражыў у Мінску зусім нядоўга, многае ў горадзе нагадвае аб ім. Побач з домам паэта, які, на жаль, не захаваўся да нашых дзён, і быў створаны Літаратурны музей.

З вялікім хваляваннем я заўсёды наведваю філіял музея “Фальварак Ракуцёўшчына” ў Маладзечанскім раёне. Улетку 1911 г. Багдановіч тут напісаў два цыклы вершаў: “Старая Беларусь” і “Места” (усяго 17 вершаў) і дзве паэмы “У вёсцы” і “Вераніка”. А ў чэрвені 1977г. па прапанове супрацоўнікаў Мінскага абласнога краязнаўчага музея ў вёсцы быў усталяваны помнік — два валуны: адзін як вечная свечка памяці, на другім — выбіты радкі з “Санета” М. Багдановіча. У 1981 г. каля помніка пісьменнікамі быў пасаджаны “Максімаў сад”. Глыбока сімвалічна, што ажно з 1983 г. на мяжы ліпеня і жніўня ў Ракуцёўшчыне збіраюцца аматары беларускай паэзіі.

З гродзенскім перыядам жыцця беларускага класіка можна пазнаёміцца ў музеі Максіма Багдановіча ў Гродне, што існуе ў тым доме, дзе жыла іх сям’я.

Імя паэта носяць вуліцы ва ўсіх абласных цэнтрах Беларусі, у Ніжнім Ноўгарадзе, Яраслаўлі і Ялце, школы і бібліятэкі ў розных беларускіх гарадах. У 1991 г. у Мінску адна з вуліц была перайменавана ў гонар Максіма Багдановіча. Яшчэ 9 снежня 1981 г., у гонар 90-годдзя са дня нараджэння паэта, быў устаноўлены помнік. Аўтары помніка скульптар С. Вакар, архітэктары Ю. Казакоў і Л. Маскалевіч. Бронзавая статуя паэта вышынёй 4,6 метра была ўстаноўлена на пастаменце з чырвонага граніту. Паэт увасоблены з перакрыжаванымі на грудзях рукамі, у правай руцэ з букетам васількоў — кветак, так мілагучна ўуслаўленых у яго паэзіі…

У кожнай нацыянальнай літаратуры ёсць Паэты з вялікай літары, якімі ганарацца нашчадкі. М. Багдановічу лёс адмераў толькі дваццаць пяць вёсен і зім. Але за гэты кароткі шлях Кніжнік паспеў напісаць сваю Кнігу – шчырую і сумленную споведзь душы. І вельмі добра, што кветкі, трапятліва сабраныя паэтам для “Вянка”, не завялі, а, наадварот, вабяць, прыцягваюць да сябе ўсё больш і больш чытачоў ва ўсім свеце. Яго паэзія сагравае і асвятляе сённяшняе наша жыццё.

… Ціха і спакойна на Аўцкіх могілках у далёкай Ялце, дзе побач з магілай М. Багдановіча растуць два кіпарысы — сімвал вечнай журбы і вечнай маладосці. I даносіцца адтуль, з пачатку XX стагоддзя ўзнёслы і шчыры голас паэта пра маладосць — самую прыгожую і радасную пару чалавечага жыцця:

Маладыя гады,
Маладыя жаданні!
Ні жуды, ні нуды,
Толькі шчасце кахання!..
…Будзь жа, век малады,
Поўны светлымі днямі!
Пралятайце, гады,
Залатымі агнямі!

Канстанцін КАРНЯЛЮК.

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Optionally add an image (JPEG only)

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте как обрабатываются ваши данные комментариев.